Geld und Gerechtigkeit
Die Universalität eines marxistischen Gerechtigkeitsbegriffs
Nietzsche schrieb einmal:
“Vielmehr sind es die ‚Guten’ selber gewesen, das heißt die Vornehmen, Mächtigen, Höhergestellten und Hochgesinnten, welche sich selbst und ihr Tun als gut, nämlich als ersten Ranges empfanden und ansetzten, im Gegensatz zu allem Niedrigen, Niedrig-Gesinnten, Gemeinen und Pöbelhaften.“ (Nietzsche, 1968, S. 36)
Nietzsche, Friedrich: Zur Genealogie der Moral. Eine Streitschrift (1887) in: Friedrich Nietzsche, Studienausgabe Band 4, Frankfurt am Main, 1968
Nietzsche brandmarkt Praktische Philosophie und damit begründete Vorstellungen vom Guten als Herrschaftsmoral, als Gedanken und Prinzipien der Herrschenden zur Streitregulierung unter Herrschenden. Davon sind die Gerechtigkeitsvorstellungen der Philosophen nicht weit entfernt, weil sie die arbeitsfreie Zeit zum Philosophieren gerade durch die Gönnerhaftigkeit der Herrschenden erst erhalten und dadurch am Leben der Unteren, des arbeitenden Proletariats nicht teilnehmen. Der Gegensatz dazu wäre eine praktische Philosophie der Proletariaer, der Proleten, der "Gemeinen und Pöbelhaften", die allerdings selbst keine Zeit zur Entwicklung solcher Gedanken und Begründungen haben und dieses nur in Vertretung tun könnten, welche wiederum von den Herrschenden und Reichen bezahlt werden müsste. Aus diesem Dilemma ergibt sich das Desiderat einer Gerechtigkeitstheorie in der Tradition von Marx, allerdings ohne dass von ihm selbst eine Theorie des Gerechten ausgearbeitet wurde, Marx geht sogar so weit, da für ihn das Wort Gerechtigkeit dermaßen desavouiert ist, dass er die Verwendung des Wortes fast ganz vermieden hat.
Die Erläuterung philosophischer Begriffe an sprachlichen Beispielen ist ein zentrales Vorgehen der analytischen Philosophie und so können wir auch den Begriff der Gerechtigkeit an seiner Verwendung erläutern. Viele Kleinkinder, vor allem mit Geschwistern, benutzen den Satz: „Das ist ungerecht!“ oder „Das ist unfair!“ als Ausdruck der Empörung über den Tatbestand, dass eine andere Person, vornehmlich der Bruder oder die Schwester, etwas bekommen hat, was man selbst gerne bekommen hätte. An diesem Sachverhalt lässt sich ein rudimentärer Gerechtigkeitsbegriff entwickeln.
Eine Entlohnung wird allgemein als gerecht bezeichnet, wenn die Höhe des Lohns der geleisteten Arbeit entspricht. Dabei ist der Begriff Lohn noch am unproblematischsten, weil es erst einmal ausreicht, ihn rein mathematisch, rein quantitativ zu verstehen. Der Unterschied eines Monatslohns von 1000 Euro gegenüber einem Monatslohn von 10.000 Euro ist für jeden halbswegs vernunftbegabten Menschen zu begreifen. Was hingegen eine Arbeitsleistung ist und was mit einer Entsprechnung oder einem Ausdruck in einer Höhe des Lohns gemeint ist, wie umso unklarer umso länger man darüber nachdenkt.
Massa tempor
Nec feugiat nisl pretium fusce id velit ut. Enim sed faucibus turpis in. Vestibulum sed arcu non odio. A cras semper auctor neque vitae tempus quam. Arcu dui vivamus arcu felis. Eu feugiat pretium nibh ipsum consequat. Risus nullam eget felis eget. Velit ut tortor pretium viverra. Augue ut lectus arcu bibendum at varius vel pharetra. Et netus et malesuada fames ac turpis egestas.
Nunc sed augue lacus viverra vitae congue eu. Lacus sed turpis tincidunt id aliquet risus feugiat. Enim lobortis scelerisque fermentum dui faucibus in ornare. Ut tellus elementum sagittis vitae et leo duis ut. Dolor magna eget est lorem ipsum dolor. Eget est lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit. In hac habitasse platea dictumst quisque sagittis purus. Nec tincidunt praesent semper feugiat nibh sed pulvinar proin gravida. Duis at consectetur lorem donec. Massa eget egestas purus viverra. Dictum sit amet justo donec enim diam vulputate. Amet est placerat in egestas erat imperdiet sed euismod. Ut eu sem integer vitae justo eget.
Eget nunc scelerisque
Viverra mauris in aliquam sem. Eu mi bibendum neque egestas. Donec pretium vulputate sapien nec sagittis aliquam malesuada bibendum arcu. Amet commodo nulla facilisi nullam vehicula ipsum a arcu cursus. Enim tortor at auctor urna. Adipiscing tristique risus nec feugiat in fermentum posuere urna. Tempus quam pellentesque nec nam aliquam sem et tortor. Risus sed vulputate odio ut enim blandit. Amet est placerat in egestas erat imperdiet sed euismod. Urna id volutpat lacus laoreet non. Enim nec dui nunc mattis enim. Consequat interdum varius sit amet mattis.
Aliquet bibendum enim facilisis gravida neque convallis a cras. Egestas diam in arcu cursus euismod. Massa id neque aliquam vestibulum morbi blandit. Amet venenatis urna cursus eget nunc scelerisque viverra mauris. Proin libero nunc consequat interdum varius sit amet mattis. Id diam vel quam elementum pulvinar etiam non. Placerat vestibulum lectus mauris ultrices. Justo nec ultrices dui sapien eget mi. Amet risus nullam eget felis eget nunc lobortis mattis aliquam. Lacinia quis vel eros donec. Arcu odio ut sem nulla. Nam aliquam sem et tortor consequat. Quis risus sed vulputate odio ut. Arcu non sodales neque sodales. Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit duis. Quis blandit turpis cursus in hac habitasse platea. Nisi vitae suscipit tellus mauris a diam maecenas sed. Magnis dis parturient montes nascetur ridiculus mus mauris. Purus faucibus ornare suspendisse sed.
Lorem ipsum dolor sit amet
Consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Tristique risus nec feugiat in fermentum posuere urna nec. Adipiscing at in tellus integer feugiat scelerisque varius. Gravida neque convallis a cras semper auctor neque. Nunc pulvinar sapien et ligula ullamcorper malesuada proin. Hac habitasse platea dictumst quisque sagittis. Senectus et netus et malesuada fames ac. Amet justo donec enim diam vulputate ut pharetra sit amet. Pulvinar mattis nunc sed blandit. Dolor sed viverra ipsum nunc aliquet bibendum enim facilisis. Ut porttitor leo a diam sollicitudin tempor id eu nisl. Quis risus sed vulputate odio. Tempus quam pellentesque nec nam aliquam sem et tortor.
Massa tempor nec feugiat nisl pretium fusce id velit ut. Enim sed faucibus turpis in. Vestibulum sed arcu non odio. A cras semper auctor neque vitae tempus quam. Arcu dui vivamus arcu felis. Eu feugiat pretium nibh ipsum consequat. Risus nullam eget felis eget. Velit ut tortor pretium viverra. Augue ut lectus arcu bibendum at varius vel pharetra. Et netus et malesuada fames ac turpis egestas.
Nunc sed augue lacus viverra vitae congue eu. Lacus sed turpis tincidunt id aliquet risus feugiat. Enim lobortis scelerisque fermentum dui faucibus in ornare. Ut tellus elementum sagittis vitae et leo duis ut. Dolor magna eget est lorem ipsum dolor. Eget est lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit. In hac habitasse platea dictumst quisque sagittis purus. Nec tincidunt praesent semper feugiat nibh sed pulvinar proin gravida. Duis at consectetur lorem donec. Massa eget egestas purus viverra. Dictum sit amet justo donec enim diam vulputate. Amet est placerat in egestas erat imperdiet sed euismod. Ut eu sem integer vitae justo eget.
Eget nunc scelerisque
Viverra mauris in aliquam sem. Eu mi bibendum neque egestas. Donec pretium vulputate sapien nec sagittis aliquam malesuada bibendum arcu. Amet commodo nulla facilisi nullam vehicula ipsum a arcu cursus. Enim tortor at auctor urna. Adipiscing tristique risus nec feugiat in fermentum posuere urna. Tempus quam pellentesque nec nam aliquam sem et tortor. Risus sed vulputate odio ut enim blandit. Amet est placerat in egestas erat imperdiet sed euismod. Urna id volutpat lacus laoreet non. Enim nec dui nunc mattis enim. Consequat interdum varius sit amet mattis.
Aliquet bibendum enim facilisis gravida neque convallis a cras. Egestas diam in arcu cursus euismod. Massa id neque aliquam vestibulum morbi blandit. Amet venenatis urna cursus eget nunc scelerisque viverra mauris. Proin libero nunc consequat interdum varius sit amet mattis. Id diam vel quam elementum pulvinar etiam non. Placerat vestibulum lectus mauris ultrices. Justo nec ultrices dui sapien eget mi. Amet risus nullam eget felis eget nunc lobortis mattis aliquam. Lacinia quis vel eros donec. Arcu odio ut sem nulla. Nam aliquam sem et tortor consequat. Quis risus sed vulputate odio ut. Arcu no